HET WONDER VAN BOXMEER

Holland Baroque (Batenburg Baroque Seizoen)

Holland Baroque komt met haar nieuwste programma Het Wonder van Boxmeer naar Ravenstein.

Artistiek leider Judith Steenbrink vertelt:
“Dit is een bijzonder moment voor ons. Mijn zus Tineke en ik onderzoeken al jaren het 17e-eeuwse repertoire rondom de Boxmeerse componist Benedictus à Sancto Josepho. Om nu in Ravenstein, waar wij een bijzondere band mee hebben mede dankzij de fijne samenwerking met Stichting Cultuur Ravenstein rondom concerten van Batenburg Baroque Festival én gezamenlijke inzet voor schoolconcerten, dit programma te spelen op Brabantse oude grond, ja, dat is een zeldzaam bijzondere aangelegenheid. Alle werken op het programma zijn wat je noemt ‘wereldpremières’: lang verborgen en nu komen ze weer voor het eerst tot klinken. Om hier deze zo rijke en zeer eigen muziek te spelen die van ons allen is, is een unieke aangelegenheid.”

Programma & solisten

Centraal in het programma staat de muziek van de briljante, Brabantse organist en componist Benedictus à Sancto Josepho (1643–1716). Benedictus, die als karmeliet in Boxmeer woonde en werkte, liet een indrukwekkend oeuvre na dat zich kan meten met de beste Europese componisten van zijn tijd. Veel van zijn werk en andere Brabantse componisten is in onze tijd nog nauwelijks gehoord.

Solisten
Camille Allérat (sopraan)
Hannah Morrison (sopraan)
Laura Lopes (mezzosopraan)
Mirko Ludwig (tenor)
Jonathon Adams (bas)

Repertoire
Benedicto à Sancto Josepho, Rosier, Hollanders en Gregoriaans.

Artistieke leiding
Judith en Tineke Steenbrink
Arrangementen door Judith en Tineke Steenbrink

Speeldata
Do 14 mei 16:00 & 20:00 Garnizoenskerk, Ravenstein (onderdeel van Batenburg Baroque Seizoen)
Vr 15 mei 20:00 Sint-Petrusbasiliek, Boxmeer
Za 16 mei 20:00 Geertekerk, Utrecht
Zo 17 mei 15:00 Bonifatiuskerk, Vries
Ma 18 mei 20:00 H. Nicolaaskerk, Helvoirt
Zo 24 mei 18:00 Apostelkirche, Münster (DE)

Achtergrond

Het Wonder van Boxmeer refereert aan het wonder dat in 1400 heeft plaatsgevonden. Dit is nog steeds ieder jaar onderwerp van de jaarlijke Boxmeerse Vaart en inspireerde Benedictus à Sancto Josepho, de Boxmeerse componist tot zijn omvangrijk oeuvre. Dat er in een gebied waar het katholicisme verboden was een enclave ontstond waar in moeilijke omstandigheden muziek zo kon floreren is ook een wonder te noemen.

Afgelopen mei 2025 ontdekten Judith en Tineke Steenbrink, artistiek leiders van Holland Baroque, oude manuscripten van uitzonderlijk belang voor het Nederlandse muzikale erfgoed. In het Carmelitaans Instituut in Boxmeer vonden zij muziekstukken terug van Benedictus à Sancto Josepho. Werken die al meer dan zestig jaar als verloren werden beschouwd en deel uitmaken van in totaal 33 zoekgeraakte composities. In het nieuwe programma Het wonder van Boxmeer klinken deze werken weer voor het eerst.

Benedictus à Sancto Josepho (1643–1716) leefde in het Boxmeerse karmelietenklooster en groeide uit tot een internationaal gewaardeerd componist, een wereldster van zijn tijd. Katholieke vieringen waren in de Republiek verboden, maar Boxmeer ontwikkelde zich tot een veilige haven waar liturgie mocht plaatsvinden en muziek een belangrijke plek had. Tegen de stroom in ontstond er een muzikale bloeiperiode van ongekende kwaliteit. De composities van à Sancto Josepho kunnen worden gehoord als een soort protestmuziek, geschreven voor een gemeenschap die haar geloof en cultuur levend hield. Zoals Bach het muzikale erfgoed van Leipzig mee vormgaf en Monteverdi Venetië een nieuw muzikaal gezicht gaf, zo stimuleerde Benedictus de bloei van het culturele netwerk tussen Antwerpen, Keulen en Arnhem – het Brabantse grensgebied van zijn tijd.

De vondst in Boxmeer is de kroon op het werk van jarenlang speuren. Extra bijzonder is dat Judith en Tineke Steenbrink in Boxmeer zijn opgegroeid.

Tineke Steenbrink: “Mijn zus Judith Steenbrink en ik zoeken al vijf jaar actief naar deze stukken. Oproepen via social media, de radio en vakbladen en oneindig veel navragen heeft ons de afgelopen jaren veel opgeleverd, maar niet deze opusnummers. We zijn intensief in contact geweest met universiteiten, muziekwetenschappers, amateuronderzoekers en Gregoriaans-kenners. Het is ongelofelijk wat we allemaal in de zoektocht gevonden hebben. Zo veel onbekende en tot nu toe niet uitgevoerde werken. Toen we uiteindelijk toch onverwachts de stemboeken in onze handen hadden, wisten we niet wat ons overkwam.”

Judith Steenbrink: “Wij doen dit onderzoek zoals we ook als musici zijn: nieuwsgierig, zeer betrokken bij het onderwerp en open voor alles wat daarin op ons afkomt. De ene keer struinen we veilingen af, dan weer zitten we in een kloosterbibliotheek, en een volgende keer bellen we met muziekwetenschappers. Ons onderzoek is breed qua bronnen, maar richt zich voornamelijk op de Maas-Rijndriehoek (Keulen, Antwerpen, Arnhem). De landsgrenzen zoals die er nu zijn, bestonden niet in de zeventiende eeuw. Van tevoren weet je niet wat je gaat vinden. We verheugen ons op een zeventiende-eeuws liedje verstopt in een graduale, een heel opus of zelfs een niet eerder ontdekte componist. Steeds duidelijker komt het beeld van de Brabantse Stijl naar voren. Hoe meer je vindt, hoe helderder je weet hoe deze muziek moet klinken.”

Het Wonder van Boxmeer grijpt terug op de Boxmeerse Vaart, een jaarlijkse traditie waarin gilden, koren, harmonieorkesten en schoolkinderen door de straten van Boxmeer trekken om het wonder dat rond 1400 plaats vond te herdenken. Ook Benedictus à Sancto Josepho kende deze traditie en heeft muziek voor de feestelijkheden rondom deze processie geschreven.